TEKNOLOJİYİ YETERİNCE KULLANMAK YA DA ESİRİ OLMAK

1
660

BAĞIMLILIK

Bağımlılık, kişinin kullanmış olduğu bir nesne veya yapmış olduğu bir eylem üstünde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz
bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Yani kullanım ve davranışta irade kalkar ve kişi istese de istemese de bağımlı
kullanımı veya davranışı sürdürür. Bunun yanında bu kullanım ve davranış hayatın ciddi bir bölümünü kaplar,
kişi yapmak mecburiyetinde olduğu işler ve ilişkiler dışında bütün vaktini ve fiziksel enerjisini büyük oranda bağımlı olduğu maddeye veya eyleme yatırır. Bağımlılıklar kimyasal ve eylemsel olarak iki gruba ayrılır. Teknoloji bağımlılığı eylemsel bağımlılıklar arasındadır.

Teknoloji bağımlılığının başladığını ya da başlamak üzere olduğunu aşağıda belirtilen
davranışlardan anlayabiliriz:
• Teknoloji (bilgisayar/tablet/telefon/internet/sanal oyun) başında harcanan vaktin giderek
çoğalması
• Teknolojiden uzak kalınca huzursuzluk, uykusuzluk, öfke gibi yoksunluk belirtilerinin
ortaya çıkması
• Ruhsal, sosyal, adli ya da bedensel bir sorun oluşturmasına rağmen teknoloji kullanımına
devam edilmesi
• Teknoloji başında geçirilen vakitle ilgili kontrolün kaybedilmesi
• Planlanandan daha fazla teknoloji karşısında kalınması
• Zamanın büyük çoğunluğunun fiilen ya da zihnen teknolojiyle meşgul olması
• Teknolojinin, kişinin sorumluluklarını (iş, okul, aile, bireysel temizlik gibi) yerine
getirmesinin önüne geçmesi
Hiç kuşkusuz insan bağımlılık noktasına bir anda gelmez, bu süreç adım adım ilerler. Bu
adımlar, bağımlılığın gelişmekte olduğuna dair ciddi ve önemli işaretlerdir. Dolayısıyla
söz konusu adımların takip ve kontrol edilmesi bağımlılığın başlamadan önlenmesi ve
önlenmesi için son derece önemlidir.

SEBEPLER NELER OLABİLİR?
• Kontrolsüz ve ölçüsüz kullanımın ne olduğuna dair bilgi eksikliği
• Bağımlılığın neticelerini bilmemek veya önemsememek
• Merak duygusunu kontrol edememek
• Bağımlı arkadaş çevresinin içinde bulunmak
• Can sıkıntısı ve yapacak daha iyi bir şey bulamamak
• Dışlanma korkusuyla arkadaşlarının her istediğini kabul etmek
• Problemleri nasıl çözeceğini bilmemek ve problemleri çözmek yerine teknolojiye yönelmek
• Sosyal ilişkiler kurmakta zorluk çekmek
• Gerçek dünyada başarılamayan şeyleri sanal dünyada elde etmeye çalışmak

TEKNOLOJİ KULLANIMINI NASIL ZARARLI HALE GETİRİYORUZ?
• Denetimsiz, sınırsız ve amaçsız,
• Gündelik yaşamın sorumluluklarını aksatacak şekilde,
• Uzun süreli ve uygun olmayan içeriklerle,
• Fiziksel, sosyal, psikolojik ve zihinsel gelişimi olumsuz
etkileyecek biçimde kullandığımızda, teknoloji bize
zarar vermeye başlar.
Kötüye kullanma aşağıdaki
gelişim düzeylerini olumsuz
etkiler:
1. Fiziksel Gelişim
2. Psikolojik Gelişim
3. Sosyal Gelişim
4. Zihinsel Gelişim
5. Manevi Gelişim

SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIĞI
OYUN BAĞIMLILIĞI
Eğer sosyal medya;
• Canınız sıkılınca aklınıza gelen ilk seçenekse,
• Gerçek hayatınızın önüne geçiyorsa,
• Günlük hayatınızı ve sorumluluklarınızı aksatıyorsa,
• Takip ettiğiniz kişilerin gerçek yaşamları değil de paylaşımları sizin için daha
önemli hale gelmişse,
• Gerçek arkadaşların yerini sanal arkadaşlar ve takipçiler alıyorsa,
• Aşırı zaman alıyor ve ulaşılamadığında huzursuzluk oluşturuyorsa,
• Sürekli bir şeyler paylaşma ihtiyacı duyuyorsanız, sosyal medya bağımlısı
olduğunuzdan söz edilebilir.
Oyun bağımlılığının belirtileri:
• Giderek oyun başında daha fazla zaman geçirmek
• Aile ya da arkadaşlarla birlikte vakit geçirmek yerine oyun oynamayı
tercih etmek
• Oyunlarda alınan başarı ve ilerlemeleri gerçek hayattaki başarılardan daha çok
önemsemek
• Aileden uzaklaşmak, oyun başında geçirilen süreyle ilgili tartışmalar yaşamak
• Bilgisayar başında olamayınca huzursuzluk ve sinirlilik
• Oyun başında geçirilen uzun zaman sonucu notların kötüleşmesi, devamsızlık
sorunları, arkadaşlık ilişkilerinin bozulması, uykusuz kalma
Kurtulmak için öneriler:
• Yavaş yavaş ama kararlı olarak azaltın.
• Oyunun yerini doldurun, kullanımı azalttığınızda yeni faaliyetlere yönelin
(Spor, hobi, vb.).
• Sanal ortamdaki başarı ve saygınlığı gerçek hayattakiyle karşılaştırın.
• Zararlarını, sizden aldıklarını düşünün. Örneğin akşam aile sohbetlerinden
yoksun kalabilirsiniz, ders başarınız düşebilir.
• Gerekirse uzman yardımı alın.

CEP TELEFONU BAĞIMLILIĞI

Aşağıdaki cümlelerin en az 5’ine katılıyorsanız bir cep telefonu bağımlısı olduğunuzu
söyleyebilirsiniz:
1. Uyuduğumda cep telefonum ulaşabileceğim yerde durur.
2. Cep telefonumu her zaman yanımda taşırım.
3. Cep telefonumu sık sık kontrol ederim.
4. Cep telefonumu kullanmaktan günlük işlerime vakit ayıramıyorum.
5. Kendimi kötü hissettiğimde cep telefonumu kullanmak bana iyi gelir.
6. Başkalarıyla sohbette veya yemekte birlikteyken bile cep telefonumu sık sık kullanırım.
7. Cep telefonumu kullanmadığım zamanlarda kendimi kötü hissederim.
Cep Telefonu Bağımlılığıyla Baş Etmek İçin Ne Yapmalıyız?
• Sabah uyandığınızda kendinizi hazır hissetmeden (giyinmeden, kahvaltı etmeden vb.) cep
telefonunuzu elinize almayın. Güne pozitif ve sağlıklı şeylerle başlayın ve öyle sürdürün
• Yatağınıza gitmeden en son 30 dakika önce telefonunuzu kontrol edin. Eğer mesajlarınız,
cevapsız aramalarınız varsa dönüş yapmak için ertesi günü bekleyin. Uyku düzeninizi
korumayı önceleyin.
• Cep telefonuyla yapmakta olduğunuz en önemsiz aktiviteyi azaltarak işe başlayın.
• Bir kişiyle yüz yüze iletişimdeyken cep telefonunuzu uzak bir yere koyma veya kapatma
konusunda kendinizle anlaşın.
• Yemek yerken, arkadaşlarınızla gezerken, bir işle uğraşırken, cep telefonlarınızı
kullanmayın.

KİMLER RİSK ALTINDA?

• Spordan uzak duran ve hareketsiz yaşamı
tercih edenler
• Olumsuz ve bağımlı arkadaş çevresi
bulunanlar
• Ders başarısı sürekli düşük olan ya da
okul dışı faaliyetlere karşı isteksiz olanlar
• Arkadaş edinme, iletişim kurma ve
iletişimi devam ettirme becerileri az
olanlar
• Aile içi çatışmalar yaşayan, sağlıklı
iletişimi olmayan aile üyeleri
• Hayatlarında kaliteli vakit geçirebileceği
aktiviteler bulunmayanlar
• Sosyal ilişkilerinde kendini ifade etmekte
güçlük yaşayanlar
• Aileleri teknolojiyi olumsuz ve bilinçsiz
kullanan bireyler.

TEKNOLOJİ BAĞIMLILIĞINDAN
KURTULMAK İÇİN NE YAPMALI
Teknoloji bağımlısı olan ya da bundan şüphe duyan birey, kullanımda kontrolü eline
alacak bazı uygulamalar geliştirmelidir.
Teknoloji kullanımını tam zıt saatlere kaydırmak
Teknolojinin günlük olarak kullanıldığı mekânlar ve zamanlar, bağımlılığa sebep olacak kadar uzun
kullanıma müsait olduğu için bağımlılık oluşmuştur. Bu anlamda teknoloji kullanılan zamanları
tam zıt saatlere kaydırmak ve mekânı değiştirmek ilk adım olarak faydalı olabilir. Mesela bir kişi en
çok akşamları teknoloji kullanıyorsa sabah kullanmaya, odasında kullanıyorsa herkesin olduğu bir
zamanda oturma odasında kullanmaya başlayabilir.
Dış durdurucular kullanmak
Zaman düzenlemesinin ardından yeni zaman düzeninde de bağımlılık oluşmasına engel olmak için
kullanımın hemen ardından yapılması zorunlu bir iş planlamak faydalı olabilir.
Teknoloji kullanımıyla ilgili hedefler belirlemek
Ucu açık bir kullanım, bağımlılığı her halükârda tetikleyecektir. Bu nedenle mutlaka kullanıma
makul bir zaman sınırlaması getirmek şarttır. Bu zaman sınırlaması, başta sık ama kısa süreli aralar
vermeyle başlar ve sonrasında günlük limit belirlenip buna uyulur.
Çok kullanılan belli işlevlerden uzak durmak
Teknolojinin en çok kullanılma sebebi olan belli işlevlerden uzak durmaya çalışmak önemli bir
adımdır. Uzak durulamıyorsa sayı ve süre koymak işe yarayabilir. Mesela günde iki defa gireceğim
ve yarım saat kalacağım gibi.
Hatırlatıcı kartlar kullanmak
Teknolojinin bağımlı şekilde kullanımının neler kaybettirdiğini ya da bağımlı kullanım olmasa neler
kazanılacağını ifade eden hatırlatıcı kartların evin belli yerlerine asılması faydalı olabilir.
Kişisel defter oluşturmak
Teknoloji bağımlısı kişinin hep yapmak isteyip yapmaya vakit bulamadığını düşündüğü faaliyetleri
teker teker yazıp sırayla yapmaya başlaması da uygulanabilecek bir yöntemdir.
Aile terapisine başvurmak
Aile ilişkilerinin bozulması teknoloji bağımlılığının sebebi de olabilir, sonucu da. Her halükârda
sağlıklı aile ilişkileri bağımlılığın tedavisinde çok önemli bir unsurdur.
Hedefler koymak
Teknolojiden uzak kalmayla alakalı düzenli olarak uyulacak hedefler koymak da kişiyi güçlendiren
ve tedaviyi destekleyen yöntemlerden biridir.
Bağımlı olunan teknolojik cihazı ailece kullanmak
Evde birden fazla televizyon, bilgisayar vb. bağımlılık konusu olan cihaz varsa, bunları azaltıp tek
bir cihazı ortak kullanım alanında evin diğer üyeleriyle paylaşarak kullanmak da çözüme yardımcı
olacaktır.
Spor yapmak
Spor yapmak vücutta biriken enerjiyi sağlıklı bir yolla boşaltabilmek için en uygun faaliyetlerden
biridir. Düzenli sporun hayata girmesi bağımlılığın tedavi sürecini kolaylaştıracaktır.
Yardım istemek
Aile üyelerinden ve yakın arkadaşlardan sorunu saklamayıp yardım istemek hem sürekli destek
mekanizması bulabilme anlamında hem de tedavi sürecini devam ettirebilme anlamında
kullanılması gereken önemli bir yöntemdir.
Düşünceleri kontrol etmek
Teknoloji bağımlılığına sebep olan ya da teknoloji bağımlılığını arttıran otomatik düşüncelerin
incelenmesi ve bunların gerçek hayatta değerlendirilmesi de üzerinde durulması gereken bir
yöntemdir.
Yeni sosyal becerilerin kazanılması
Sosyal beceri eksikliği de teknoloji bağımlılığının sebebi ya da sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bu
noktada yeni sosyal becerilerin kazanılması teknoloji bağımlılığının tedavisinde oldukça faydalı
olabilir.

ÇOCUĞUNUN TEKNOLOJİ İLE İLİŞKİSİNDE DENGE KURMASINI İSTEYEN EBEVEYNLERE ÖNERİLER

• İlk çocukluk yıllarında, hem kendinizin hem de çocuğunuzun televizyonda ne
seyredeceği konusunda seçici olun.
• Özellikle ilk çocukluk çağındaki çocuğunuz televizyon seyrederken veya bilgisayar,
tablet vb. başındayken mutlaka yanında bir yetişkin olmasını ve ona seyrettikleriyle
ilgili sorular sormasını temin edin.
• Televizyonun veya bilgisayarın ailece birlikte geçirilen zamanların ya da oyun
saatlerinin yerini almasına izin vermeyin.
• Problemlerini şiddet kullanarak çözen karakterlerin yer aldığı programlardan, şiddet
içeren oyunlardan çocuğunuzu uzak tutun.
• Çizgi film karakterlerinin insanların asla yapamayacakları şeyleri yaptıklarını uygun bir
dille çocuğunuza anlatın.
• Çocuğunuza izlediği filmlerde veya oynadığı oyunlarda yer alan belli karakterleri
niçin sevdiğini sorun, bu konu üzerinde karşılıklı konuşun. Çünkü çocuklar çeşitli yaş
dönemlerinde bu karakterleri rol modeli olarak alabilirler.
• Çocuğunuza televizyon programlarıyla reklamlar arasında sıkı bir bağ olduğunu fark
ettirin. Bunun için “Sence bu programı yapanlar sana ne aldırmak istiyorlar? Bu ürün
hakkında ne hissediyorsun?” gibi sorular sorabilirsiniz.
• Çocuğunuzu kendi film veya oyun karakterlerini yaratması için teşvik edin.
• Ergenlik çağındaki çocuğunuza televizyonda gördüklerine eleştirel
yaklaşabilmesi için seyrettikleriyle ilgili sorular sorun. Örneğin “Gerçek
yaşamda bu karakter gibi davranan birini tanıyor musun? Bu karakterin
yerinde olmak ister miydin? Hangi sebeplerle bu karakterin yerinde olmak
isterdin?” vb.
• Çocuğunuzdan televizyon, bilgisayar ve tablet olmadan birlikte
yapabileceğiniz eğlenceli etkinliklerin listesini hazırlamasını isteyin.
Listedeki etkinliklerden uygun olanlarını zaman içinde fırsat buldukça
gerçekleştirmeye çalışın.
• Çocuğunuzun severek oynadığı bir oyunu siz de kendi kendinize oynayın,
seyrettiği filmleri seyredin, takip ettiği sitelere girin. Böylece çocuğunuzla
üzerinde konuşabileceğiniz ortak bir konunuz olacaktır. Örneğin çocuğunuzla
oynadığı bir oyunun içeriği ve amaçları hakkında konuşabilir, bu oyunun ona
ne hissettirdiğini sorabilirsiniz.
• Önce siz örnek olun ve varsa diğer bağımlılıklarınızı kontrol edin. (Tv
bağımlılığı vs.)
• Çocuğunuzla birlikte televizyon, bilgisayar, tablet vb. kullanımının kurallarını
belirleyin.
• Çocuğunuzun ekran başında geçireceği günlük süre için mutlaka bir
zaman sınırlaması getirin. Bu süre asla iki saati geçmesin.
• Çocuğunuzun oynayacağı oyunların pedagojik ilkeler gözetilerek
hazırlandığından ve güvenilir kaynaklardan geldiğinden emin olun.
• Televizyon, bilgisayar vb. araçları asla çocuk bakıcısı olarak kullanmayın.
• Yasaklarla sonuca ulaşmaya çalışmayın. Çocuğunuz televizyon veya
bilgisayara fazlaca düşkünlük gösteriyorsa yasaklamak yerine ona daha
cazip gelecek seçenekler sunmayı tercih edin.
• Bilgisayar, tablet vb. kullanımını disiplin aracı hâline getirmeyin.
Bilgisayar, tablet vb. başında geçirilecek vaktin ödül ve ceza olarak
kullanılması durumunda bunlar çocuğun hayatında çok fazla önem
taşımaya başlar.
• Çocuğunuzu yaratıcılığını geliştirebileceği, sanatsal faaliyetlerde
bulunabileceği sitelerle tanıştırın.
• Çocuğunuza sosyal medyada kişisel bilgilerini paylaşmaması gerektiğini
gerekçeleriyle açıklayın.
• Çocuğunuza göndericisi bilinmeyen e-postalara şüpheyle yaklaşması
gerektiğini öğretin.
• İnternet ortamında insanları gerçekten tanımanın oldukça güç hatta
imkânsız olduğunu çocuğunuza anlatın.